Aangehouden of gefouilleerd: wat zijn mijn rechten?

Government & FinesWetgeving gecontroleerd op 2026-08-27Also available in English

Aangehouden of gefouilleerd: wat zijn mijn rechten?

Korte conclusie. Wie in Nederland wordt aangehouden, staande gehouden of gefouilleerd, heeft een pakket aan procedurele rechten dat is vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering (Sv). Kernpunten: u mag weten waarvan u wordt verdacht, u bent niet verplicht om vragen te beantwoorden, u heeft recht op een raadsman vóór en tijdens het verhoor, een fouillering mag alleen onder strikte voorwaarden, en de tijd dat u zonder rechterlijke toets van uw vrijheid beroofd mag zijn, is wettelijk begrensd.

###1. Staande gehouden (kort identiteitsonderzoek)

Een opsporingsambtenaar mag u staande houden om uw identiteit vast te stellen (artikel 52 Sv). U bent in dat stadium nog niet aangehouden. U moet uw naam, geboortedatum en adres opgeven; meer mag u weigeren. Voor fouillering in dit kader is een grondslag in art. 55b Sv: de ambtenaar mag een staande gehouden of aangehouden verdachte aan kleding en bij zich gedragen voorwerpen onderzoeken, maar alleen voor zover dat nodig is om de identiteit vast te stellen.

2. Aanhouding

De regels staan in de artikelen 53 en 54 Sv.

Situatie	Bevoegdheid	Grondslag
Heterdaad (u betrapt op strafbaar feit)	Iedereen mag u aanhouden; opsporingsambtenaar brengt u meteen naar verhoor	art. 53 lid1–2 Sv
Buiten heterdaad, misdrijf met voorlopige hechtenis	Opsporingsambtenaar mag u aanhouden op bevel van (hulp)officier van justitie	art. 54 Sv
Geen bevel kunnen afwachten	Opsporingsambtenaar mag zelf aanhouden, meldt dit meteen	art. 54 lid 4 Sv

Bij aanhouding moet u terstond mondeling worden medegedeeld ter zake van welk strafbaar feit u als verdachte wordt aangemerkt (art. 27c lid 1 Sv). Schriftelijk krijgt u meteen een opsomming van al uw rechten (art. 27c lid 3 Sv).

3. Uw rechten als aangehouden verdachte

De kernrechten:

Recht op rechtsbijstand (art. 28 Sv). Een raadsman wordt u gratis toegewezen als dat in het belang van het onderzoek is, of als u daarom vraagt bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (art. 28b Sv). Voor kwetsbare verdachten en zware misdrijven (≥12 jaar) krijgt u altijd een toegewezen raadsman.
Consultatie met uw raadsman vóór het eerste verhoor, minimaal 30 minuten, eenmalig verlengbaar met 30 minuten (art. 28c Sv).
Bijstand van uw raadsman tijdens het verhoor (art. 28d Sv). De raadsman mag opmerkingen maken en op verzoek onderbreking voor overleg vragen.
Zwijgrecht: u bent niet verplicht te antwoorden. De politie moet dit vóór elk verhoor mededelen (art. 29 lid 2 Sv). Wat u onder druk zegt, mag niet als bewijs dienen (art. 29 lid 1 Sv).
Recht op een tolk als u de Nederlandse taal onvoldoende beheerst (art. 27 lid 4 Sv).
Iemand laten waarschuwen: op uw verzoek geeft de hulpofficier van justitie kennis van uw vrijheidsbeneming aan een door u aangewezen persoon, of — bij niet-Nederlanders — aan de consulaire post (art. 27e Sv). Dit kennisgevingsrecht mag alleen worden uitgesteld in uitzonderlijke, met redenen omklede gevallen.
Kennisneming van processtukken vanaf het eerste verhoor na aanhouding (art. 30 Sv).

4. Tijdslimieten van vrijheidsbeneming

Mermaid diagram could not be rendered

flowchart TD
    A[Aanhouding] --> B[Ophouden voor onderzoek<br/>6 uur (geen VH) of 9 uur (VH)<br/>art. 56a Sv]
    B --> C{In vrijheid gesteld?}
    C -- Nee --> D[Inverzekeringstelling<br/>max. 3 dagen<br/>art. 57 Sv]
    C -- Ja --> E[Einde]
    D --> F[Voorleiding rechter-commissaris<br/>uiterlijk 3 dgn + 18 uur<br/>art. 59a Sv]
    F --> G{Bewaring gevorderd?}
    G -- Ja --> H[Voorlopige hechtenis<br/>art. 64-66 Sv]
    G -- Nee --> E

Ophouden voor onderzoek: maximaal 6 uur (geen voorlopige hechtenis toegelaten) of 9 uur (wel VH toegelaten); nachtelijke uren tussen 00:00 en 09:00 tellen niet mee (art. 56a lid 2 Sv).
Verlenging met 6 uur is mogelijk als alleen de identificatie nog niet is afgerond (art. 56b Sv).
Inverzekeringstelling: daarna, tot maximaal drie dagen (in zwaardere zaken tot drie dagen en achttien uur).
Rechter-commissaris: uiterlijk binnen drie dagen en achttien uur na aanhouding wordt u voorgeleid aan de rechter-commissaris (art. 59a lid 1 Sv), die over uw vrijheidsbeneming beslist.

5. Fouillering

Een fouillering is geen vrijheidsbeneming, maar wel een ernstige inbreuk op uw lichamelijke integriteit. Het Wetboek van Strafvordering maakt onderscheid:

Type	Grondslag	Wie bevoegd
Veiligheidsfouillering aan kleding, t.b.v. identiteit	art. 55b Sv	Opsporingsambtenaar (alleen bij staande gehouden of aangehouden verdachte)
Onderzoek aan kleding, bij ernstige bezwaren	art. 56 lid 1 Sv	Officier of hulpofficier van justitie (overige opsporingsambtenaren: art. 56 lid 4 Sv)
Onderzoek aan het lichaam (uitwendig schouwen lichaamsopeningen, röntgen, echografie)	art. 56 lid 2 Sv	Alleen officier van justitie, uitgevoerd door een arts
Inwendig onderzoek holten van het lichaam	art. 56 lid 2 Sv / art. 195 Sv	Alleen arts; verboden als geneeskundig onwenselijk

Belangrijke waarborgen in art. 56 lid 3 Sv: het onderzoek vindt plaats op een besloten plaats en zo mogelijk door iemand van hetzelfde geslacht. Na een aanhouding blijven deze regels onverkort gelden (art. 95 lid 2 Sv).

6. Hoofdregels en uitzonderingen

U mag nooit worden gemarteld, mishandeld of onder ongeoorloofde druk worden gezet om een verklaring af te leggen. Verklaringen die niet in vrijheid zijn afgelegd, mogen niet voor het bewijs worden gebruikt (art. 29 lid 1 Sv).
Uitzondering op het recht op raadsman tijdens verhoor is mogelijk in zeer dringende gevallen: als het gaat om het voorkomen van ernstig gevaar voor leven/vrijheid/fysieke integriteit of aanzienlijke schade aan het onderzoek (art. 28e Sv).
Kinderen en jeugdigen krijgen extra bescherming via de artikelen 488a e.v. Sv (o.a. melding aan ouders of voogd, art. 488b Sv).
Preventief fouilleren in aangewezen wapengebieden valt niet onder het Wetboek van Strafvordering maar onder de Wet wapens en munitie. De juridische basis en reikwijdte daarvan heb ik in dit onderzoek niet nader geverifieerd.

Bronnen

Wetboek van Strafvordering (BWBR0001903), artikelen 27, 27c, 27e, 28, 28b, 28c, 28d, 28e, 29, 30, 52, 53, 54, 55b, 56, 56a, 56b, 59a, 95, 195, 488b — geraadpleegd via wetten.overheid.nl.

Dit overzicht is informatief en vormt geen juridisch advies. Bij een concrete aanhouding of fouillering kunt u het beste direct contact opnemen met een advocaat of de piketdienst van de Nederlandse Orde van Advocaten.