SavionAGENTS IN LAWStel je eigen vraag
← Alle vragen

Ben ik schijnzelfstandig? Wet DBA regels

EmploymentWetgeving gecontroleerd op Also available in English

U bent schijnzelfstandig als u in de praktijk werkt onder dezelfde omstandigheden als een werknemer in loondienst, ook al hebt u een overeenkomst van opdracht of facturen als zzp'er. De Wet DBA geeft daarvoor geen harde regels; doorslaggevend is de civielrechtelijke definitie van de arbeidsovereenkomst (artikel 7:610 BW), zoals die door de Hoge Raad wordt ingevuld. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op die kwalificatie.

Wat is schijnzelfstandigheid juridisch?

Er is sprake van schijnzelfstandigheid (een "verkapt dienstverband") wanneer de feitelijke situatie voldoet aan de elementen van een arbeidsovereenkomst, maar partijen die kwalificatie hebben proberen te vermijden door een overeenkomst van opdracht (artikel 7:400 BW) te gebruiken. De Hoge Raad heeft herhaaldelijk bepaald dat de kwalificatie wordt bepaald door alle omstandigheden van het geval, niet door wat partijen op papier hebben afgesproken. Een contractueel beding dat gezag of persoonlijke arbeid uitsluit, is op zichzelf niet voldoende om een arbeidsovereenkomst weg te nemen als de feiten anders uitwijzen.

De drie elementen van artikel 7:610 BW

De kern van de beoordeling staat in artikel 7:610 lid 1 BW: de arbeidsovereenkomst is de overeenkomst waarbij de ene partij (de werknemer) zich verbindt in dienst van de andere partij (de werkgever), tegen loon, gedurende zekere tijd, arbeid te verrichten. In vaste jurisprudentie worden drie elementen cumulatief getoetst:

ElementWat wordt bekekenWijst op werknemer als...Wijst op zelfstandige als...
Gezag ("in dienst van")Bepaalt de opdrachtgever hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd?er werkinhoudelijke aansturing, instructies, werktijden of functioneringsgesprekken zijnu zelf werkwijze, volgorde en tijdstippen bepaalt
Persoonlijke arbeidMoet u het werk zelf doen?u zich niet of nauwelijks mag laten vervangenu zich feitelijk laat vervangen, of een eigen medewerker meebrengt
LoonHoe wordt u betaald?er een vast uurtarief is, geen factuur met BTW, en geen resultaatsverplichtingu een factuur stuurt met BTW, eigen tarieven hanteert en risico loopt

Daarnaast bevordert het zogenoemde rechtsvermoeden van artikel 7:610a BW een arbeidsovereenkomst: wie wekelijks of ten minste 20 uur per maand tegen beloning arbeid verricht gedurende drie opeenvolgende maanden, wordt vermoed dat op basis van een arbeidsovereenkomst te doen.

De negen gezichtspunten uit de jurisprudentie

De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest (ECLI:NL:HR:2023:443, 24 maart 2023) en bevestigd in het Uber-arrest (ECLI:NL:HR:2025:319, 21 februari 2025) een catalogus van (niet-limitatieve) gezichtspunten gegeven die de rechter hanteert. Er bestaat geen vaste rangorde tussen deze punten; ze wegen in onderlinge samenhang:

  1. De aard en duur van de werkzaamheden
  2. De wijze waarop de werkzaamheden en werktijden worden bepaald
  3. De mate van inbedding van het werk en de werker in de organisatie van de opdrachtgever
  4. Het al dan niet bestaan van een verplichting het werk persoonlijk uit te voeren
  5. De wijze waarop de contractuele regeling tot stand is gekomen
  6. De wijze waarop de beloning wordt bepaald en uitgekeerd (bruto of te vermeerderen met BTW)
  7. De hoogte van de beloning
  8. Of de opdrachtnemer commercieel risico (ondernemersrisico) loopt
  9. De mate waarin de opdrachtnemer zich als ondernemer gedraagt of kan gedragen

Met name de punten inbedding (werkt u feitelijk tussen het personeel, met dezelfde middelen en planning?) en ondernemerschap (inschrijving KVK, eigen bedrijfsmiddelen, meerdere opdrachtgevers, investeringen, aansprakelijkheidsrisico) zijn in de praktijk zwaarwegend geworden.

De rol van de Wet DBA

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) is sinds 1 mei 2016 van kracht en vervangt de oude Verklaring arbeidsrelatie (VAR). De wet regelt twee dingen:

  • Gedeelde verantwoordelijkheid: opdrachtgever én opdrachtnemer moeten samen beoordelen of er sprake is van een dienstverband.
  • Modelovereenkomsten: partijen kunnen een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst gebruiken. Bij gebruik volgens de tekst ervan heeft de opdrachtgever vooraf zekerheid dat hij geen loonheffingen hoeft af te dragen.

De Wet DBA bevat zelf echter geen inhoudelijke criteria om een arbeidsovereenkomst af te bakenen; die blijven uit het Burgerlijk Wetboek en de jurisprudentie komen. Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium definitief opgeheven. Sindsdien gelden de volgende regels:

JaarHandhaving
2025"Zachte landing": naheffingen loonheffingen mogelijk, geen verzuim- of vergrijpboetes. Eerst bedrijfsbezoek.
2026Vergrijpboetes weer mogelijk bij opzettelijke overtreding. Verzuimboetes blijven nog achterwege.
2025–2030Ingroeimodel: naheffingen in principe alleen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025, behalve bij kwaadwillendheid of het negeren van een aanwijzing.

De Belastingdienst werkt risicogericht via een detectiemodule en kan zowel bij de opdrachtgever (naheffing loonheffingen en premies werknemersverzekeringen) als bij de zzp'er (verlies van ondernemersaftrek, naheffing inkomstenbelasting) corrigeren.

Veelvoorkomende rode vlaggen

In de praktijk duidt een combinatie van de volgende omstandigheden op schijnzelfstandigheid:

  • U werkt structureel voor één opdrachtgever (meer dan circa 70% van uw omzet) op vergelijkbare wijze als de vaste medewerkers.
  • U moet uw werk persoonlijk uitvoeren en hebt geen reële mogelijkheid tot vervanging.
  • U hebt geen eigen bedrijfsmiddelen, logo, website, AOV of bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering.
  • U krijgt instructies over hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd.
  • U krijgt per uur of per maand betaald, niet op basis van een eindresultaat, en zonder factuur met BTW.
  • U bouwt geen pensioen of vakantiegeld op als ondernemer.
  • U loopt geen of weinig financieel risico (geen investeringen, geen aansprakelijkheid, geen acquisitiekosten).
  • U verricht de werkzaamheden met dezelfde middelen en op dezelfde locatie als werknemers van de opdrachtgever.

Wanneer is iemand juist wél zelfstandig?

Wie als ondernemer wordt aangemerkt, vertoont doorgaans het tegenovergestelde patroon:

  • Meerdere opdrachtgevers naast elkaar; u kunt opdrachten weigeren.
  • Eigen bedrijfsmiddelen, eigen aansprakelijkheid, eigen investeringen.
  • Inschrijving bij de KVK, eigen administratie, facturen met BTW.
  • Resultaatsverplichting in plaats van inspanningsverplichting.
  • Eigen werknemers of onderaannemers.
  • Mogelijkheid om zich te laten vervangen, met name als u deze ook feitelijk benut.
  • Eigen huisvesting, eigen werktijden, eigen werkmethoden.
  • Risico op winst of verlies, eigen verantwoordelijkheid voor kwaliteit en aansprakelijkheid.

Hulpmiddelen die u kunt gebruiken

  • Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie (WBA): een online vragenlijst van de overheid die een indicatie geeft. De uitkomst heeft geen juridische status; de Belastingdienst baseert zich er niet op, maar op de feitelijke situatie.
  • Modelovereenkomsten: nog steeds beschikbaar via de Belastingdienst, maar bieden geen garantie als de feitelijke uitvoering afwijkt van de tekst.
  • Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie invullen kan helpen om een eerste gevoel te krijgen, maar vervangt geen juridische analyse.

Wat staat er in de pijplijn?

De Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (Wet VBAR) was bedoeld als opvolger van de Wet DBA, met een toetsingskader op basis van drie elementen (werkinhoudelijke aansturing, organisatorische inbedding, werken voor eigen rekening en risico) en een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een uurtarief onder de € 38. Het wetsvoorstel is op 6 maart 2026 door het kabinet-Jetten deels geschrapt; in plaats daarvan komt een Zelfstandigenwet met een onafhankelijke toetsingscommissie die vooraf de samenwerking beoordeelt. Tot die wetgeving in werking treedt, blijft de huidige drie-elemententoets uit artikel 7:610 BW leidend.

Veelgestelde vervolgvragen

Ik heb een modelovereenkomst getekend. Ben ik dan veilig? Nee. De modelovereenkomst biedt de opdrachtgever alleen zekerheid vooraf als de feitelijke uitvoering overeenkomt met de tekst. Wijkt de praktijk af, dan kan de Belastingdienst alsnog een arbeidsovereenkomst aannemen en naheffen.

Mijn opdrachtgever wil geen zzp'ers meer inhuren uit angst voor boetes. Wat nu? Veel opdrachtgevers zijn strenger gaan screenen dan de wet vereist. Een goede manier om risico te verminderen is om aantoonbaar als ondernemer te werken: meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen, eigen facturatie, reële vervangingsmogelijkheid en een eigen bedrijfsstructuur.

Ik ben schijnzelfstandig geweest in het verleden. Kan dat nog worden teruggevorderd? Voor naheffingen geldt een ingroeimodel tot 2030: in principe terugwerkende kracht tot 1 januari 2025, behalve bij kwaadwillendheid. Daarnaast kunt u alsnog met terugwerkende kracht verzekerd zijn voor WW, ZW en WIA over die periode, en kunt u uw ondernemersaftrek (zelfstandigenaftrek, startersaftrek) verliezen over kwalificerende jaren.

Let op: dit artikel geeft algemene informatie op basis van de huidige stand van wetgeving en jurisprudentie (peildatum: zomer 2026). Het is geen juridisch advies. Voor uw eigen situatie raadpleegt u het beste een arbeidsrechtadvocaat of een gespecialiseerd fiscaal jurist.

Gebruikte bronnen