Wanneer gaan de verplichtingen van de AI-verordening in?
Kort antwoord: De AI-verordening (Regulation (EU) 2024/1689, de "EU AI Act") is op 1 augustus 2024 in werking getreden, maar de verplichtingen gelden niet allemaal meteen. De wetgever heeft in Artikel 113 een getrapt toepassingsschema opgenomen: de meeste verplichtingen worden 24 maanden na inwerkingtreding van toepassing (2 augustus 2026), terwijl een deel van de verplichtingen — waaronder het verbod op ontoelaatbare AI-systemen — al eerder begint.
Inwerkingtreding
De Verordening is op 12 juli 2024 gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (Publicatieblad, L, 2024/1689). Op grond van Artikel 113, eerste alinea, treedt de Verordening in werking op de twintigste dag na die publicatie, dus op 1 augustus 2024.
Let op: inwerkingtreding betekent nog niet dat alle verplichtingen meteen gelden. Vanaf de inwerkingtreding loopt de klok voor de verschillende toepassingsdata.
Toepassingsdata van de verplichtingen
Artikel 113 bevat een gefaseerd schema. De kerndata zijn:
| Datum | Wat wordt van toepassing |
|---|---|
| 2 februari 2025 (6 maanden) | Het verbod op AI-systemen met een onaanvaardbaar risico (Artikel 5) en de verplichting tot AI-geletterdheid (Artikel 4). |
| 2 augustus 2025 (12 maanden) | De verplichtingen voor aanbieders van modellen voor algemene doeleinden (GPAI) uit Hoofdstuk V, afdeling 4 (o.a. Artikel 53 en 55), en de sanctiebepalingen van Artikel 99. |
| 2 augustus 2026 (24 maanden) | De overige verplichtingen van de Verordening, waaronder de regels voor hoog-risico AI-systemen uit Bijlage III, de transparantieverplichtingen (Artikel 50), de eisen voor bepaalde overheidsinstanties en de governance-structuur. |
| 2 augustus 2027 (36 maanden) | De verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen die veiligheidscomponent zijn van producten die onder de in Bijlage I vermelde EU-harmonisatiewetgeving vallen (bijvoorbeeld medische hulpmiddelen, machines, voertuigen, speelgoed). |
Bron: Regulation (EU) 2024/1689, Artikel 113.
Wat betekent dit in de praktijk?
- Aanbieder met een "verboden" toepassing (bijvoorbeeld sociale scoring door overheden of bepaalde biometrische identificatiesystemen): de verplichting om deze niet op de EU-markt te brengen geldt sinds 2 februari 2025.
- Aanbieder van een GPAI-model (bijvoorbeeld een groot foundation model): de transparantie- en documentatieverplichtingen gelden vanaf 2 augustus 2025.
- Aanbieder of gebruiker van een hoog-risico AI-systeem in de zin van Bijlage III (bijvoorbeeld AI voor werving, kredietbeoordeling of rechtshandhaving): de volledige set verplichtingen — risicobeheer, datakwaliteit, technische documentatie, conformiteitsbeoordeling, menselijk toezicht en registratie in de EU-database — is van toepassing vanaf 2 augustus 2026.
- Fabrikant van een product met een ingebouwde AI-veiligheidscomponent onder EU-productregelgeving uit Bijlage I (denk aan een AI-module in een medisch hulpmiddel): de verplichtingen worden pas vanaf 2 augustus 2027 toegepast.
Voor de periode vóór de toepassingsdatum is de Verordening nog niet afdwingbaar, maar de Europese Commissie en de lidstaten kunnen in de tussentijd wel uitvoeringshandelingen vaststellen, richtsnoeren publiceren en de governance (het AI-bureau, het AI-comité, nationale bevoegde autoriteiten) opbouwen.
Uitzonderingen en bijzonderheden
- Vervroegde toepassing op GPAI-modellen. Een GPAI-model dat al vóór 2 augustus 2025 op de markt is gebracht, moet binnen twee jaar na die datum aan de verplichtingen voldoen (zie Artikel 113, derde alinea).
- Gebruik door overheidsinstanties. Voor in Artikel 50 genoemde transparantieverplichtingen (bijvoorbeeld bij interactie met chatbots of deepfakes) zijn uitzonderingen opgenomen voor opsporings- en veiligheidsdiensten.
- Code of conduct. Voor niet-hoog-risico systemen blijven de verplichtingen uit Hoofdstuk V, afdeling 4 (GPAI) en de vrijwillige gedragscode van Artikel 95 het kader.
Samenvatting
- Inwerkingtreding: 1 augustus 2024.
- Eerste verplichtingen (verboden + AI-geletterdheid): 2 februari 2025.
- GPAI-verplichtingen + sancties: 2 augustus 2025.
- Hoofdregel (hoog-risico uit Bijlage III, transparantie, governance): 2 augustus 2026.
- Hoog-risico uit Bijlage I (productveiligheid): 2 augustus 2027.
Voor een exacte lezing per verplichting is het noodzakelijk de Verordening zelf te raadplegen via de officiële bron: Regulation (EU) 2024/1689 (EUR-Lex).
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Wilt u weten welke data gelden voor uw specifieke AI-systeem of rol (aanbieder, gebruiker, importeur of distributeur), raadpleeg dan Artikel 113 van de Verordening en eventuele richtsnoeren van de Europese Commissie of uw nationale toezichthouder.