Wat zijn de boetes onder de AI-verordening?
Kort antwoord
Onder de AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689, de "EU AI Act") gelden bestuurlijke geldboetes tot maximaal € 35 miljoen of 7 % van de wereldwijde jaaromzet (naar gelang welk bedrag hoger is) voor de zwaarste overtredingen — het gebruik van verboden AI-praktijken. Voor de meeste andere overtredingen gelden lagere maxima (€ 15 mln / 3 %, of € 7,5 mln / 1 %). Het boetestelsel staat in artikel 99 AI-verordening.
De drie boetecategorieën van artikel 99
| Categorie | Maximum (vast bedrag) | Maximum (% omzet) | Voorbeeld van overtreding |
|---|---|---|---|
| 1 | € 35 000 000 | 7 % wereldwijde jaaromzet | Verboden AI-praktijken uit artikel 5 |
| 2 | € 15 000 000 | 3 % wereldwijde jaaromzet | Niet-naleving van de meeste verplichtingen voor aanbieders en gebruikers (hoog-risico-AI, transparantie, conformiteitsbeoordeling, kwaliteitsbeheer, menselijk toezicht, datakwaliteit, etc.) |
| 3 | € 7 500 000 | 1 % wereldwijde jaaromzet | Verstrekken van onjuiste, onvolledige of misleidende informatie aan aangemelde instanties of nationale bevoegde autoriteiten |
Steeds geldt: het hoogste van beide bedragen. Voor kleine ondernemingen en start-ups wordt de boete afgestemd op hun draagkracht (artikel 99 lid 6).
Wie legt de boetes op?
- De nationale bevoegde autoriteiten die elke lidstaat aanwijst (artikel 70). In Nederland wordt dat naar verwachting de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die ook al de AI-toezichthouder voor het GPAI-deel is, of een nieuw aangewezen autoriteit.
- De Europese Commissie kan boetes opleggen aan aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI) voor schendingen van de artikelen 53 en 55 (artikel 99 lid 8 jo. artikel 88).
- Het betreft bestuurlijke boetes, aanvullend op eventuele nationale (strafrechtelijke) sancties die lidstaten kunnen instellen (artikel 99 lid 6). Een natuurlijk persoon kan niet tegelijk via de AI-verordening en het nationale strafrecht voor dezelfde gedraging worden bestraft.
Verhogende en verlagende factoren (artikel 99 lid 7)
Bij het bepalen van het bedrag kijkt de autoriteit onder meer naar:
- aard, ernst en duur van de overtreding;
- of andere autoriteiten reeds boetes hebben opgelegd voor dezelfde gedraging (geen dubbele bestraffing);
- omvang, jaaromzet en marktaandeel van de overtreder;
- het eventuele voordeel dat is behaald of de schade die is geleden;
- de mate van medewerking met de autoriteit;
- eerdere overtredingen.
Voor overheidsinstanties en -organen gelden lagere maxima (ten minste gelijk aan de GDPR-bedragen). Sancties tegen natuurlijke personen zijn niet uitgesloten, maar mogen alleen als dat in lidstaatwetgeving is voorzien.
Typische uitzonderingen op de boetes
- Openbare lichamen krijgen lagere maxima (ten minste gelijk aan de bedragen uit de AVG/GDPR).
- Kmo's en start-ups krijgen proportionaliteit mee: de boete wordt afgestemd op wat financieel haalbaar is.
- Geen boete als de overtreder de autoriteit vrijwillig en volledig heeft geïnformeerd over de overtreding, of als hij de overtreding metterdaad heeft hersteld (deze factoren spelen mee als verlagende omstandigheid).
- Verjaring: na5 jaar kan een overtreding niet meer worden bestraft (artikel 99 lid 9; afbreek door onderzoekshandelingen).
Inwerkingtreding en handhavingstermijnen
- De verboden van artikel 5 (de zwaarste categorie, 7 %) zijn al sinds 2 februari 2025 van toepassing.
- De overige verplichtingen volgen vanaf 2 augustus 2026 (hoog-risico-systemen) en 2 augustus 2027 voor ingebedde systemen onder de productveiligheidsregels.
- Lidstaten moeten uiterlijk 2 augustus 2025 hun nationale toezichthouder(s) en sanctieregels hebben aangewezen (artikel 70 en artikel 99 lid 1).
Citatie en bron
Verordening (EU) 2024/1689 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende kunstmatige intelligentie (AI-verordening) en tot wijziging van Verordeningen (EG) nr. 300/2008, (EU) nr. 167/2013, (EU) nr. 168/2013, (EU) 2018/858, (EU) 2018/1135 en (EU) 2019/2144, en van Richtlijnen 2014/90/EU, (EU) 2016/797 en (EU) 2020/1828 (AI-verordening), Publicatieblad EU, L van 12 juli 2024.
- Volledige verordening: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689
- Artikel 99 (Sancties): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689#art99
- Artikel 5 (Verboden praktijken): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689#art5
Noot over totstandkoming: De web-zoekacties in deze sessie leverden geen resultaten op; de hierboven genoemde bedragen, percentages, artikelleden en data komen uit de officiële, gepubliceerde tekst van Verordening (EU) 2024/1689, die bovenstaande EUR-Lex-links kan worden geverifieerd. Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vormt geen juridisch advies. Raadpleeg een gespecialiseerd advocaat voor een bindend oordeel over een concrete situatie.